गोंधळापासून दूर असणं की मनातला गोंधळ थांबणं?

आपण अनेकदा सहज म्हणतो, “मला थोडी शांतता हवी आहे.” पण नेमकं काय हवं असतं? गर्दीपासून दूर जाणं, फोन सायलेंट करणं, काही काळ लोकांपासून अंतर ठेवणं, एवढंच का? की खरं तर मनात सतत चालू असलेल्या विचारांच्या गोंधळाला थांबवायचं असतं? आपण जागा बदलतो, वातावरण बदलतो, पण मन मात्र तसंच अस्वस्थ राहतं. म्हणूनच प्रश्न पडतो – शांतता ही बाहेरच्या परिस्थितीत असते, की आतल्या अवस्थेत?

गोंधळापासून दूर जाणं म्हणजे नेहमीच शांतता नसते. आपण समुद्रकिनारी बसलो, डोंगरावर गेलो किंवा निसर्गात हरवलो तरी मनातले अपूर्ण संवाद, कालचे शब्द, स्वतःबद्दलचे प्रश्न जर सतत घुमत असतील, तर बाहेरचं सौंदर्यही मनाला स्थिर करू शकत नाही. ती फक्त जागेची बदल असते, शांततेची नाही. कारण शांतता म्हणजे एखादी जागा नाही; ती एक मानसिक अवस्था आहे. बाहेरचा आवाज थांबवणं सोपं असतं, पण आतल्या आवाजाला समजून घेणं आणि स्वीकारणं तिथूनच कदाचित खरी शांतता सुरू होते.

शांतता म्हणजे समस्या नसलेलं आयुष्य नाही; ती समस्यांमध्येही स्थिर राहण्याची ताकद आहे. जेव्हा आपण स्वतःच्या चुका स्वीकारतो, स्वतःशी प्रामाणिक राहतो आणि स्वतःवरचा अनावश्यक ताण कमी करतो, तेव्हा मन हलकं होऊ लागतं. बाहेरचा आवाज पूर्णपणे थांबवणं शक्य नसतं, पण आत एक अशी जागा तयार करता येते जिथे आपण सुरक्षित असतो जिथे तुलना नसते, दोष नसतो, आणि सततच्या धावपळीची सक्ती नसते.

मग शांतता नेमकी कुठे आहे? आपण आयुष्यभर शांततेच्या शोधात असतो कधी लोकांपासून दूर जाऊन, कधी कामात स्वतःला गुंतवून, तर कधी नात्यांमध्ये आश्रय शोधून. पण जर प्रत्येक वेळी जागा बदलूनही मन तसंच अस्वस्थ राहत असेल, तर कदाचित शोधाची दिशा चुकीची आहे का? शांतता खरंच बाहेर सापडते, की ती आत घडवावी लागते?

कदाचित शांतता म्हणजे गोंधळ नाहीसा होणं नाही, तर त्या गोंधळाकडे शांत नजरेने पाहता येणं आहे.

मग प्रश्न अजूनही तसाच उरतो
आपण शांततेपासून दूर आहोत…
की शांतता आपल्यात असूनही आपण तिच्याकडे दुर्लक्ष करतो आहोत?

–Sayali